روسیه و چین نقش دایه را برای ایران بازی نخواهند کرد

روسیه و چین نقش دایه را برای ایران بازی نخواهند کرد
کد مطلب : N-3967 تاریخ : 1397/08/06 - 12:14

پرشیا دایجست - سفیر سابق ایران در چین معتقد است: «هیچ یک از کشورهای تعریف شده در استراتژی نگاه به شرق، در شرایط تحریم نقش "دایه" را برای ایران بازی نخواهند کرد. اما می توان با اطمینان گفت که آنها محدودیت و حوزه تحریم ها را افزایش نمی دهند؛ بلکه تلاش می کنند راه حل هایی که برایشان کم هزینه باشد را انتخاب و توصیه کنند.»

برخی کارشناسان در ایران معتقدند قدرت و ثروت در حال جابجایی از غرب به شرق بوده و در واقع جهان در یک چرخش بزرگ تاریخی برای انتقال قدرت قرار گرفته است. علاوه بر این، نحوه برخورد غرب و به خصوص امریکا با ایران در 40 سال گذشته به صورت عام و بعد از روی کار آمدن ترامپ به طور خاص، این دیدگاه را تقویت کرده است که ایران باید استراتژی نگاه به شرق را با قوت و جدیت بیشتری دنبال کند. اما برخی دیگر معتقدند شرق هنوز قدرت ایستادگی در برابر غرب را نداشته و در موضوع ایران نیز نه تنها به جذب منافع حداکثری خود می اندیشد، بلکه حتی از محدودیت های خاص ایران نیز سوءاستفاده می کند. مصداق این ادعا را می توان در تصمیم روسیه برای افزایش تولید نفت در شرایط کنونی یا شرط چین برای تسویه پول نفت ایران با کالای چینی دید.

پرشیا دایجست درباره این موضوع با حسین ملائک سفیر پیشین ایران در چین گفتگو کرده که متن کامل آن در ادامه می آید.

آیا در شرایط کنونی استراتژی نگاه به شرق می تواند به نفع ایران باشد؟

به طور اصولی این پیش بینی که قدرت و ثروت در حال انتقال به شرق به مفهوم چین است، درست نیست. البته شرق به مفهوم چین، ژاپن و کشورهای آ سه آن حتما بیشترین ثروت را به خود اختصاص خواهند داد؛ اما قدرت نظامی از یک طرف و تکنولوژی از طرف دیگر هنوز در اختیار غرب است و تا مدت قابل پیش بینی نیز همان طرف خواهد ماند. اما اینکه ایران استراتژی نگاه به شرق را بر مبنای این پیش بینی که قرار است قدرت و ثروت به شرق انتقال یابد اتخاذ کرده نیز تحلیل درستی نیست. در نهایت تعریف شرق از نظر نظام سیاسی ایران شامل ژاپن و کشورهای مشابه نیست؛ بلکه در مرکز آن چین و در حاشیه آن با فاصله هند و مالزی و اندونزی قرار دارد. در این تعریف روسیه نیز جای خود را دارد.

به نظر من دو رویکرد برای استراتژی نگاه به شرق در ایران وجود دارد. اول رویکرد اقتصادی و تامین نیازمندی های توسعه در ایران که از فروش نفت تا تامین قطعات صنایع و لوازم مصرفی را شامل می شود. این یک رویکرد طبیعی و شاید هم رقابتی است که چینی ها و کشورهای مشابه دارای مزیت نسبی می باشند. اگرچه این پتانسیل در طرف چینی در موارد متعددی با برخوردهای ایدئولوژیک برخی از کارگزاران ایرانی اکثرا نادیده انگاشته شده و یا مخالفت می شود. این وضعیت در شرایط تحریم تشدید می شود و با توجه به محدودیت انتخاب های ایران رویکرد به این کشورها ناگزیرتر و بیشتر می شود و مخالفین اینگونه روابط نیز به حاشیه می روند.   

دوم رویکرد امنیتی و سیاسی است. در این رویکرد چین بطور اصولی از اول انقلاب در جبهه ایران قرار داشته و تقریبا مواضعی مشابه با ایران در اکثر موضوعات بین المللی  دارد. این رویکرد علیرغم برخورد تناوبی بخش اقتصاد با چین تقریبا از اول انقلاب با یک شیب ملایم و مناسب رو به گسترش است.     

آیا کشورهایی همچون چین، روسیه، هند و ... به دلیل تحریم های امریکا است که کیفیت روابط خود با ایران را به ضرر ایران تغییر می دهند یا به بهانه این تحریم ها به سوءاستفاده از شرایط خاص ایران می پردازند؟

قطعا هیچ یک از این کشورها نقش "دایه" را برای ایران در شرایط تحریم بازی نخواهند کرد. تعبیر "سوء استفاده" قدری بار سیاسی منفی دارد که باید در هر موضوع مورد بررسی قرار گیرد. از طرف دیگر می توان با قدری اطمینان گفت که آنها محدودیت و حوزه تحریم ها را افزایش نخواهند داد. بلکه تلاش می کنند راه حل هایی که برای آنها نیز کم هزینه باشد را انتخاب و توصیه نمایند. مثلا استفاده از ارزهای دو کشور در زمانی که به هر دلیلی دسترسی به دلار محدود می شود را نمی توان سوءاستفاده کشورهای فوق الذکر از ایران قلمداد کرد. افزایش تولید نفت توسط روسیه در زمان تحریم ایران را نیز نمی توان بطور مجزا و در خلاء مورد بررسی قرار داد.


بیشتر بخوانید:

راهبرد «نگاه به شرق» ایران را اسیر تعاملات زیان بار می کند

شرق از ایران سوءاستفاده می کند، اما باید با آنها کار کرد

شرق و غرب از ایران به عنوان ابزاری برای چانه زنی استفاده می کنند


اگر ایران به هر دلیل نخواهد رابطه خود با غرب و به خصوص امریکا را تغییر دهد و استراتژی نگاه به شرق را دنبال کند، مولفه ها و الزامات این استراتژی چه باید باشد؟

افق عادی شدن روابط با غرب (آمریکا)، با فرض ثبات نظام و رفتار جمهوری اسلامی ناپیدا و بهبود آن قدری دور از انتظار است. ایران از نظر امنیتی و سیاسی در معادله شرق قرار دارد اما برخی از ایده آلیست های حاضر در حاکمیت اجازه استفاده حداکثری از این وضعیت را نداده و بیشتر ترجیح می دهند ایران پیشرفت و توسعه نیابد تا اینکه در محدوده همکاری با چین و روسیه بتواند دستاورد داشته باشد.

برخی در ایران از روسیه با عنوان شریک استراتژیک نام می برند و همکاری دو کشور در بحران سوریه را نشان دهنده این موضوع عنوان می کنند. آیا می توان رابطه ایران و روسیه را استراتژیک دانست؟

به طور ماهوی جمهوری اسلامی ایران بدلیل یگانه بودن نظام سیاسی خود، قدرت برقراری رابطه استراتژیک به مفهوم مصطلح آن که ضرر و نفع یک موضوع بطور مشابه به واحدهای سیاسی همکار می رسد را ندارد. اما رفتار این نظام نشان داده است که می تواند در برخی مواقع "همکاری استراتژیک" با قدرت های بزرگ داشته باشد. مثلا در موضوع صدام حسین ایران همکاری واقعا "استراتژیک" با آمریکا و انگلیس داشت. الان نیز در سوریه همکاری استراتژیک بین ایران و روسیه شکل گرفته است. این دو کشور تجربه های منفی و مثبتی را در سوریه با یکدیگر داشته اند که بنظر می رسد پتانسیل  توسعه این گونه روابط و ارتقاء آن به مدارات بالاتر وجود دارد.     


بیشتر بخوانید:

استراتژی «نگاه به شرق» در بوته نقد و بررسی

استراتژی ایران باید ارتباط خوب با همسایگان باشد


از دیدگاه امریکا، چین و روسیه از مهم ترین تهدیدات امنیت ملی برای ایالات متحده محسوب می شوند. در مقابل ایران تلاش دارد میان خود و این دو کشور پیوند برقرار کند. آیا چنین پیوندی امنیت وجودی ایران را افزایش خواهد داد؟ مثلث چین، روسیه و ایران تا چه اندازه برای امریکا خطر آفرین خواهد بود؟

مثلث چین، روسیه و ایران اگر بصورت جدی و استراتژیک شکل بگیرد قطعا آن روز از منظر تئوریک روز افول جدی قدرت آمریکا حداقل در آسیا و خاورمیانه خواهد بود. اما وصول به چنین شرایطی با توجه به تحولات موجود قدری دور از انتظار است.

در یک جستجوی ساده در متون حرفه ای سیاسی مشخص می شود که تعداد دفعاتی که روسیه و ایران به عنوان تهدید برای منافع آمریکا ذکر شده بسیار بیشتر از نام چین است. اما چین پتانسیل جانشینی آمریکا از نظر قدرت نرم را هم دارد که تهدیدی حیاتی برای آمریکا محسوب می گردد. بدین لحاظ چین اولین تهدید امنیتی آمریکاست و هم اکنون اکثر ترفندهای سیاسی آمریکا برای محاصره چین صورت می گیرد.     

برای خواندن اخبار سیاسی اینجا کلیک کنید

نظرات

captcha Refresh

به این مطلب امتیاز دهید

تعداد کل امتیازات این مطلب 0

مطالب مرتبط